Οι ελάχιστα γνωστές πτυχές και ο ρόλος της τέχνης την περίοδο του Ελληνοϊταλικού Πολέμου, έρχονται να αναδείξουν πως η 28η Οκτωβρίου 1940 δεν «σφραγίστηκε» μόνο από τη στρατιωτική αρετή, την τόλμη και τη θυσία στα βουνά της Πίνδου και της Αλβανίας, αφού εκτός από το μέτωπο, κρίσιμη υπήρξε η μάχη και στην καθημερινότητα των μετόπισθεν. Επρόκειτο για την αποκαλούμενη και ως μάχη του ηθικού, της εμψύχωσης και της εθνικής αφύπνισης.
Σε αυτήν ακριβώς τη μάχη, η τέχνη διαδραμάτισε έναν καθοριστικό ρόλο, είτε αυτό αφορούσε λαϊκές χρωμολιθογραφίες, είτε γελοιογραφίες του τύπου της εποχής, είτε αφίσες. Όλες έργα τέχνης, με υπογραφή. Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο ιστορικός ερευνητής Κώστας Μαμαλάκης επιχείρησε να ρίξει φως στις άγνωστες πτυχές της εικαστικής παραγωγής του 1940-41, αναδεικνύοντας τη σχέση του ελληνικού λαού με την ιστορική εικονογραφία η οποία προϋπήρχε.
«Την περίοδο εκείνη τα καφενεία, ως χώρος συνάθροισης των ανθρώπων, είχαν ως διακόσμηση απαραίτητα έναn χάρτη της Ελλάδας, πορτραίτα ηρώων των επαναστατικών αγώνων και του ξεσηκωμού του 1821, ζωγραφικές αναπαραστάσεις μαχών της περιόδου των Βαλκανικών Πολέμων, και ενίοτε, κάποια πορτραίτα πολιτικών» ανέφερε ο κ. Μαμαλάκης, ο οποίος τόνισε πως «μετά τον τορπιλισμό του Β.Π. Κ/Δ ΕΛΛΗ όπου η χώρα άρχισε να περνάει σταδιακά σε εμπόλεμη κατάσταση, στον διάκοσμο των καφενείων και σε άλλους δημόσιους χώρους, άρχισαν να κάνουν την εμφάνισή τους αφίσες όπου απεικονίζονταν οι εύζωνες, ο θρυλικός Παπανικολής, συστοιχίες πυροβόλων και άλλα».
Με την κήρυξη του πολέμου και την ταχεία τροπή των επιχειρήσεων, η καλλιτεχνική δημιουργία προσαρμόστηκε. Η γελοιογραφία και η λαϊκή εικονογραφία μετατράπηκαν σε πυρήνα εθνικής συσπείρωσης, επιχειρώντας να αποδομήσουν την εικόνα του αντιπάλου και να ανυψώσουν το φρόνημα.
«Αμέσως με την ανακοίνωση των πρώτων επιτυχιών του Ελληνικού Στρατού και ιδίως όταν ο στρατός άρχισε να καταδιώκει τους Ιταλούς μέσα στο έδαφος της Αλβανίας, η θεματογραφία στις γελοιογραφίες ακολουθούσε τα γεγονότα. Το τσαρούχι του εύζωνα που απωθούσε τα ιταλικά τεθωρακισμένα, η φουστανέλα που κατεδίωκε τους τρομαγμένους Ιταλούς, ο Μουσολίνι απαρηγόρητος να αναζητεί με τα κιάλια την Ακρόπολη» ανέφερε ο ιστορικός ερευνητής , που πρόσθεσε ότι παράλληλα με τον Tύπο και τις μεγάλες αφίσες, τεράστια ήταν η κυκλοφορία και των επιστολικών δελταρίων (καρτ ποστάλ), που ταξίδευαν από και προς το μέτωπο, έχοντας και αυτά παρόμοιο στόχο.
«Τα επιστολικά δελτάρια πέρναγαν και αυτά το μήνυμα του υψηλού ηθικού μιας και σε αυτά υπήρχαν απεικονίσεις της Παναγίας να αγκαλιάζει και να προστατεύει τον στρατιώτη, επίσης απεικονίζοντο ναύτες και αεροπόροι, στρατιώτες με την ξιφολόγχη στο όπλο να εφορμούν, πλοία και αεροπλάνα» είπε χαρακτηριστικά ο Κώστας Μαμαλάκης , ο οποίος επισήμανε ότι η αναγνώριση του ρόλου αυτής της εικαστικής παραγωγής στην ψυχική ανθεκτικότητα του έθνους, λόγω των συνθηκών , δεν έλαβε την αναγνώριση που θα έπρεπε.
«Δεν προλάβαμε να χαρούμε τη νικηφόρα έκβαση αυτού του πολέμου, διότι αμέσως μετά, μας επιτέθηκε η Γερμανία και ακολούθησε η τριπλή κατοχή της χώρας μας από γερμανικά, ιταλικά και βουλγαρικά στρατεύματα. Δεν απέμεινε χρόνος λοιπόν για να εκτιμηθεί η προσφορά αυτής της μορφής της τέχνης που συνέβαλε στην αφύπνιση, στην εμψύχωση ενός λαού που δοκιμαζόταν σκληρά» είπε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Μαμαλάκης , ο οποίος συμπλήρωσε πως η τέχνη εκείνης της περιόδου , έχει επιζήσει κυρίως χάρη στην ιδιωτική πρωτοβουλία, το πάθος των συλλεκτών και την επίπονη εργασία των ιστορικών ερευνητών.
«Κατά διαστήματα έχουν υπάρξει εκθέσεις με τέτοιο υλικό, το οποίο διασώζεται σε συλλογές. Στο παρελθόν κυκλοφόρησαν εκδόσεις με έργα ζωγράφων και γελοιογράφων των οποίων τα έργα, την περίοδο του πολέμου, κόσμησαν αφίσες, επιστολικά δελτάρια, σελίδες περιοδικών και εφημερίδων» είπε χαρακτηριστικά ο Κώστας Μαμαλάκης , ο οποίος έδωσε στην τέχνη του ’40 το χαρακτήρα όχι της διακοσμητικής πολυτέλειας, αλλά της ανάγκης για αφύπνιση και εμψύχωση ενός λαού που αγωνιζόταν για την επιβίωση και την ελευθερία του.
Από τις γελοιογραφίες των εφημερίδων μέχρι τα επιστολικά δελτάρια , οι Έλληνες δημιουργοί επιχείρησαν και κατάφεραν να μετατρέψουν το χαρτί και το μελάνι τους, σε ένα πνευματικό και ψυχικό ανάχωμα απέναντι στον εχθρό.
Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ.
