Του Δημήτρη N. Παπακώστα *
Βρισκόμαστε στη μέση μιας επανάστασης. Μιας ενεργειακής επανάστασης πιο σημαντική από οποιαδήποτε συμβατική πολιτική ανατροπή. Η κατανομή των πόρων, και η πορεία προς την ευημερία του είδους μας, καθορίζεται από την ενέργεια, την εργασία και το κεφάλαιο, με αυτή τη σειρά σπουδαιότητας. Οφείλουμε να ευθυγραμμίσουμε την εργασία, το κεφάλαιο και την πολιτική μας με τις απαιτήσεις της στιγμής.
Σε πρόσφατο άρθρο μου¹, υποστήριξα ότι, για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία, διαθέτουμε μια τεχνολογία που παράγει απεριόριστη ενέργεια. Πρόκειται για κάτι θεμελιωδώς διαφορετικό από ένα καύσιμο που πρέπει να εξορύξουμε και να κάψουμε. Η καύση καυσίμων είναι ένας καθημερινός, ατέρμονος αγώνας που γίνεται όλο και πιο δύσκολος, προκαλεί πολέμους και μας καθιστά εξαρτημένους από τους λίγους που τον ελέγχουν.
Σε αυτό το άρθρο, θέλω να εστιάσω στο τι ακολουθεί: την άνοδο του «ηλεκτροκράτους» (electrostate). Αυτή η έννοια θα καθορίσει το ενεργειακό τοπίο του επερχόμενου αιώνα, καθώς και το τι σημαίνει για μια χώρα σαν την Ελλάδα να βρίσκεται στη λάθος πλευρά αυτής της μετάβασης.
Το σχήμα της επανάστασης
Η ερευνητική ομάδα ενέργειας Ember δημοσίευσε πρόσφατα μια ανάλυση που αναδιατυπώνει ολόκληρη τη συζήτηση². Αντί να αναρωτιέται «πώς απομακρυνόμαστε από τα ορυκτά καύσιμα» ή να επικεντρώνεται στην πολιτική των στόχων μηδενικών εκπομπών, η Ember εξετάζει την εκατονταετή διαδικασία ηλεκτροδότησης που φτάνει τώρα σε ένα σημείο καμπής. Ξεκίνησε τη δεκαετία του 1880. Έφτασε στην αγροτική Αμερική τις δεκαετίες του 1930 και του 1940, χάρη στα προγράμματα του New Deal.
Το ηλεκτρικό ρεύμα έφτασε στο δικό μου χωριό, την Αράχωβα Ναυπακτίας, μόλις το 1968. Αυτό που συμβαίνει σήμερα δεν είναι μια νέα ιστορία, αλλά η επιτάχυνση της ίδιας ιστορίας, λόγω της σύγκλισης νέων τεχνολογιών.
Αυτό που κάνει τη σημερινή στιγμή διαφορετική είναι ότι τρεις τεχνολογίες: ο τρόπος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ο τρόπος αποθήκευσης και μεταφοράς της, και ο τρόπος χρήσης της, ωριμάζουν και ενισχύουν η μία την άλλη.
Η ηλιακή και η αιολική ενέργεια, μέσα σε δεκαπέντε χρόνια, μετατράπηκαν από τη μικρότερη στη μεγαλύτερη πηγή νέας παγκόσμιας παραγωγικής ισχύος. Η εγκατεστημένη ηλιακή ισχύς αυξήθηκε από 40GW το 2010 σε 2.383GW το 2025, ενώ η αιολική από 198GW σε 1.291GW.³
Η αποθηκευτική ισχύς μπαταριών αυξήθηκε από 0,5GW το 2010 σε περίπου 500GW το 2025.³ Παράλληλα, σημειώνεται τεράστια αύξηση στην ανάπτυξη νέων γραμμών HVDC, που μεταφέρουν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας με μεγάλη απόδοση. Κάθε τι που λειτουργεί με ηλεκτρισμό θα διαθέτει σύντομα δική του μπαταρία.
Παράλληλα, χρησιμοποιούμε την ηλεκτρική ενέργεια με νέους τρόπους στις μεταφορές, τη θέρμανση και τη βιομηχανία, μετατρέποντας χρήσεις που κάποτε βασίζονταν στην καύση καυσίμων σε χρήσεις που βασίζονται στα ηλεκτρόνια.
Σκεφτείτε τα ηλεκτρικά οχήματα, τις αντλίες θερμότητας και τα κέντρα δεδομένων ως ενδεικτικά παραδείγματα.
Οι αναλυτές της Ember εκτιμούν ότι πάνω από το 75% της παγκόσμιας τελικής ενεργειακής ζήτησης μπορεί πλέον τεχνικά να ηλεκτροδοτηθεί, από μόλις το ένα τέταρτο το 2000. Σύμφωνα με την ανάλυσή τους, η ζήτηση ορυκτών καυσίμων αναμένεται να εισέλθει σε διαρθρωτική πτώση έως το τέλος της δεκαετίας.
Τι σημαίνει το μηδενικό οριακό κόστος για ένα έθνος
Γιατί έχει τόση σημασία αυτό; Εξαιτίας ορισμένων επιστημονικών αληθειών.
Η καύση ορυκτών καυσίμων είναι εξαιρετικά σπάταλη. Περίπου τα δύο τρίτα της πρωτογενούς ενέργειας ενός βαρελιού πετρελαίου ή ενός τόνου άνθρακα χάνονται ως θερμότητα, πριν αυτή αποδώσει ωφέλιμο έργο.
Η Ember εκτιμά την ετήσια αυτή απώλεια σε 4,6 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Η ηλεκτροτεχνολογία δεν αντιμετωπίζει αυτό το πρόβλημα. Ένα φωτοβολταϊκό πάνελ ή μια ανεμογεννήτρια μετατρέπει την ενέργεια απευθείας σε ηλεκτρισμό, με απόδοση περίπου τριπλάσια ενός συστήματος καύσης.
Και από τη στιγμή που κατασκευαστεί, το οριακό κόστος της επόμενης μονάδας ηλεκτρικής ενέργειας τείνει στο μηδέν. Δε χρειάζεται να αγοράσεις καύσιμο ξανά αύριο. Δεν είσαι εκτεθειμένος σε ένα καρτέλ, σε έναν πόλεμο ή σε μια ναυτιλιακή διαδρομή.
Υπάρχουν και τα οικονομικά. Τα εμπορεύματα ορυκτών καυσίμων γίνονται ακριβότερα όσο περισσότερο τα εξορύσσουμε. Είναι λογικό οι τιμές τους να είναι υψηλότερες απ’ όσο θα έπρεπε, καθώς η προσφορά ελέγχεται από ένα ολιγοπώλιο. Η ηλεκτροτεχνολογία, αντίθετα, είναι βιομηχανικά κατασκευασμένη και αρθρωτή, κάτι που δημιουργεί σαφείς καμπύλες μάθησης, με το κόστος να πέφτει περίπου 20% κάθε φορά που διπλασιάζεται η εγκατεστημένη ισχύς.
Τέλος, η ηλεκτροτεχνολογία θα ανατρέψει τη γεωπολιτική. Περίπου τα τρία τέταρτα του παγκόσμιου πληθυσμού ζουν σε χώρες καθαρές εισαγωγείς ορυκτών καυσίμων. Οι χώρες που ηλεκτροδοτούνται επιθετικά μπορούν να μειώσουν αυτές τις ανάγκες εισαγωγών κατά 70%. Πρόκειται για σημαντική εξοικονόμηση. Είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια οικονομία εκτεθειμένη σε κάθε γεωπολιτικό κλυδωνισμό της αλυσίδας εφοδιασμού ορυκτών καυσίμων, και σε μια οικονομία θωρακισμένη απέναντί του.
Οι μπαταρίες και ο μύθος της διαλείπουσας παραγωγής
Η ένσταση που ακούω συχνότερα είναι ότι η ηλιακή και η αιολική ενέργεια δεν μπορούν να θεωρηθούν αξιόπιστες, αφού ο ήλιος δύει και ο άνεμος κοπάζει. Αυτό, όμως, δεν αποτελεί πλέον περιορισμό. Η αποθήκευση σε μπαταρίες επιτρέπει σε μια χώρα να «αποθηκεύει» τις φθηνότερες ώρες ηλιακής και αιολικής παραγωγής και να τις απελευθερώνει όταν η ζήτηση είναι υψηλότερη, μετατρέποντας μια μεταβλητή πηγή ενέργειας σε κάτι πολύ κοντινό στη σταθερή, εγγυημένη ισχύ.
Χώρες με ισχυρούς ηλιακούς και αιολικούς πόρους αποδεικνύουν ήδη αυτό στην πράξη, λειτουργώντας για παρατεταμένα διαστήματα αποκλειστικά με ανανεώσιμες πηγές. Πρόκειται για ένα μηχανικό πρόβλημα, και τα μηχανικά προβλήματα λύνονται σε μια προβλέψιμη καμπύλη. Η Ember υπολογίζει ότι το κόστος της ηλεκτροτεχνολογίας έχει ιστορικά μειωθεί κατά περίπου το ένα πέμπτο με κάθε διπλασιασμό της εγκατεστημένης ισχύος.
Πού βρίσκεται η Ελλάδα;
Η Ελλάδα διαθέτει ένα από τα καλύτερα προφίλ ηλιακής ακτινοβολίας και αιολικού δυναμικού στην Ευρώπη. Έχει τη δυνατότητα να αποθηκεύει ανανεώσιμη ενέργεια, όπως άλλες χώρες αποθηκεύουν ορυκτά αποθέματα. Τα οικονομικά, η ασφάλεια και η βιομηχανική ευκαιρία δείχνουν όλα προς την ίδια κατεύθυνση. Η Ελλάδα πρέπει να γίνει ηλεκτροκράτος, αντί να παραμείνει «λήπτης τιμών» (price-taker) στο πετρελαιοκράτος κάποιου άλλου.
Κι όμως, οι ενέργειες της κυβέρνησής μας διηγούνται μια διαφορετική ιστορία. Έχουμε δεσμευτεί σε μεγάλο βαθμό να γίνουμε κόμβος διαμετακόμισης LNG για το αμερικανικό ορυκτό αέριο. Ανοίξαμε το Ιόνιο και το Αιγαίο στη Chevron και στην HELLENiQ για έρευνες υδρογονανθράκων. Όπου έχει σημειωθεί πραγματική πρόοδος στις ανανεώσιμες πηγές, αυτή προήλθε πολύ συχνότερα από υποχρέωση προς τις Βρυξέλλες, παρά από επιλογή της Αθήνας. Στην πράξη, κατασκευάζουμε υποδομές για τη χαμένη πλευρά μιας τεχνολογικής κούρσας.
Θα καταφέρει η Ελλάδα να αδράξει το οικονομικό όφελος ενός ενεργειακού συστήματος που κινείται προς το μηδενικό οριακό κόστος, ή θα περάσουμε την επόμενη δεκαετία ως υποδομή για το καύσιμο κάποιου άλλου; Έχουμε το δώρο του ήλιου, του ανέμου, της θάλασσας και των βουνών. Θα επιλέξουμε να το αξιοποιήσουμε;
Σύνδεσμοι
1-https://www.ekathimerini.com/opinion/1293769/the-greek-economic-miracle-powered-by-technology-not-fuel/
2-https://ember-energy.org/app/uploads/2025/09/Slidedeck-The-Electrotech-Revolution-PDF.pdf
3-IRENA Renewable Capacity Statistics 2026, H1 edition. On-grid + off-grid. & https://www.eia.gov/totalenergy/data/annual/pdf/sec2.pdf
- Ο Δημήτρης N. Παπακώστας είναι επίκουρος καθηγητής (Adjunct Professor), City University of New York, Σύμβουλος – αναλυτής Ενεργειακής Μετάβασης στην Pana Low Carbon Economy Investments.
Where is Greece in the Energy Revolution
By Demetri Papacostas *
We are in the midst of a revolution. An energy revolution that is more consequential than any conventional political upheaval. The allocation of resources, and the march toward the prosperity of our species, is governed by energy, labor and capital, in that order of importance. We need to align our labor, our capital and our politics to meet the moment.
In a recent piece1, I argued that for the first time in human history we possess a technology that produces limitless energy. This is fundamentally different from a fuel we must dig up and burn. Burning fuel is a daily, unending struggle that gets harder to find, it starts wars, and it makes us dependent on the few who control it. In this piece, I want to focus on what comes next. The rise of the electrostate. This formulation will define the energy landscape of the coming century, and what it means for a country like Greece to be caught on the wrong side of that transition.
The shape of the revolution
The energy research group Ember recently published an analysis that reframes the entire debate2. Instead of asking “how do we move away from fossil fuels,” or fixating on the politics of net-zero targets, Ember explores the hundred-year-long process of electrification that is now reaching an inflection point. It began in the 1880s. It reached rural America in the 1930s and 40s thanks to New-Deal programs. Electricity did not reach my own village, Arachova Nafpaktias, until 1968. What is happening now is not a new story, but it is the acceleration of the same story due to the convergence of new technologies.
What makes this moment different is that three technologies, how we generate electricity, how we store and move it, and how we use it, are maturing and reinforcing one another.
Solar and wind have gone, in fifteen years, from the smallest source of new global generating capacity to the largest. Solar deployment has gone from 40GW in 2010 to 2,383GW in 2025, while wind deployment went from 198GW to 1,291GW.3
Battery storage deployment has gone from 0.5 GW in 2010 to ~500 GW in 2025.3 Additionally, there are huge increases in the deployment of new HVDV lines that transport massive amounts of electricity efficiently. Everything that runs on electricity will have a battery attached.
Meanwhile, we use electricity in new ways across transport, heating, and industry, converting uses that once ran on burned fuel into uses that run on electrons. Consider electric vehicles, heat pumps and data centers as some examples. Ember’s analysts estimate that more than 75% of global final energy demand can now be technically electrified, up from just a quarter in 2000. On their reading, fossil fuel demand is set to enter structural decline by the end of this decade.
What zero marginal cost means for a nation
Why does this matter so much? Because of a few scientific truths.
Burning fossil fuels is extraordinarily wasteful. Roughly two-thirds of the primary energy in a barrel of oil or a ton of coal is lost as heat before it does useful work. Ember estimates an annual waste of $4.6 trillion. Electrotech does not have this problem. A solar panel or a wind turbine converts energy directly into electricity, at roughly three times the efficiency of a combustion-based system. And once it is built, the marginal cost of the next unit of electricity is close to zero. You are not buying fuel again tomorrow. You are not exposed to a cartel, a war, or a shipping lane.
Then there are the economics. Fossil fuel commodities get more expensive as we extract more. It stands to reason that their prices are higher than necessary as the supply is controlled by an oligopoly. “Electrotech is manufactured and modular, resulting in clear technology learning curves, with costs falling by around 20% every time deployment doubles.”
Finally, electrotech will shift geopolitics. Roughly three-quarters of the world’s population lives in a country that is a net importer of fossil fuels. Countries that electrify aggressively can cut those import needs by 70%. That is significant savings. That is the difference between an economy exposed to every geopolitical shock in the fossil supply chain, and one that is insulated from it.
Batteries and the myth of intermittency
The one objection I hear most often is that solar and wind cannot be trusted because the sun sets and the wind stops. However, that is no longer a constraint. Battery storage lets a country bank the cheapest hours of solar and wind generation and releases them when demand is highest, turning a variable resource into something closer to firm, dispatchable power. Countries with strong solar and wind resources are already demonstrating this at scale, running for extended stretches on renewables alone. This is an engineering problem, and engineering problems get solved on a predictable curve. Ember calculates that electrotech costs have historically fallen by roughly a fifth with every doubling of deployment.
Where is Greece?
Greece has one of the best solar irradiation and wind resource profiles in Europe. The ability to bank renewable power the way other countries bank fossil reserves. Economics, security and industrial opportunity all point in the same direction. Greece must become an electrostate, rather than remaining a price-taker in someone else’s petrostate system.
And yet our government’s actions tell a different story. We have committed heavily to becoming an LNG transit hub for American fossil gas. We have opened the Ionian and Aegean seas to Chevron and HELLENiQ for hydrocarbon exploration. Where we have made genuine progress on renewables, it has too often come because Brussels required it, not because Athens chose it. We are, in effect, building infrastructure for the losing side of a technology race.
Will Greece capture the economic upside of an energy system moving toward zero marginal cost, or will we spend the next decade as infrastructure for someone else’s fuel? We have the gift of sun, wind, sea and mountains, will choose to use it?
Links:
1-https://www.ekathimerini.com/opinion/1293769/the-greek-economic-miracle-powered-by-technology-not-fuel/
2-https://ember-energy.org/app/uploads/2025/09/Slidedeck-The-Electrotech-Revolution-PDF.pdf
3-IRENA Renewable Capacity Statistics 2026, H1 edition. On-grid + off-grid. & https://www.eia.gov/totalenergy/data/annual/pdf/sec2.pdf
Demetri Papacostas
Adjunct Professor, City University of New York
Pana Low Carbon Economy Investments, Consultant
Energy Transition Analyst
