Γράφει ο Δρ. Πάνος Σταυριανίδης*
Η εικόνα, όπως διαμορφώνεται σήμερα, 7 Ιουλίου 2026, είναι σοβαρή αλλά όχι ακόμη τελεσίδικη. Από τα πρώτα δημοσιεύματα μετά τη συνάντηση Τραμπ-Ερντογάν στην Άγκυρα, ο Τραμπ είπε ότι σκοπεύει να άρει τις κυρώσεις κατά της Τουρκίας και ότι θα αποφασίσει για πιθανή πώληση F-35 στην Άγκυρα. Το Reuters σημειώνει όμως ότι υπάρχουν ακόμη νομικά και κοινοβουλευτικά εμπόδια, επειδή η Τουρκία εξακολουθεί να συνδέεται με το πρόβλημα των ρωσικών S-400.
Η πρώτη μου εκτίμηση: ο Ερντογάν προσπαθεί να μετατρέψει τη γεωπολιτική ανάγκη του Τραμπ σε στρατηγική παραχώρηση προς την Τουρκία. Ο Τραμπ, που βρίσκεται σε ένταση με αρκετούς Ευρωπαίους ηγέτες και θέλει να δείξει ότι «επαναφέρει» την Τουρκία ως χρήσιμο ΝΑΤΟϊκό εταίρο, φαίνεται να βλέπει τον Ερντογάν ως πρακτικό συνομιλητή.
Ο Ερντογάν, από την άλλη, αντιλαμβάνεται ότι η Ουάσιγκτον χρειάζεται την Τουρκία σε Ουκρανία, Μαύρη Θάλασσα, Συρία, Ιράν, ΝΑΤΟ, μεταναστευτικό και αμυντική βιομηχανία. Αυτό του δίνει διαπραγματευτικό μοχλό.
Το ζήτημα των F-35 είναι το πιο κρίσιμο. Η Τουρκία δεν ζητά απλώς αεροπλάνα· ζητά αποκατάσταση στρατηγικού κύρους. Η επιστροφή της στο πρόγραμμα F-35 θα σήμαινε ότι η Ουάσιγκτον συγχωρεί σε μεγάλο βαθμό το διπλό παιχνίδι με τους S-400, τη Ρωσία, το Ιράν, τη Χαμάς, τη Συρία και την αντιδυτική ρητορική.
Γι’ αυτό και το Κογκρέσο, το Ισραήλ, η ελληνική ομογένεια και οι φιλελληνικές δυνάμεις πρέπει να παρακολουθούν το θέμα με εξαιρετική προσοχή. Το Reuters αναφέρει ότι ένα σενάριο που συζητείται είναι η μεταφορά των S-400 σε τρίτη χώρα, αλλά δεν υπάρχει ακόμη τελική συμφωνία και δεν είναι σαφές αν θα το δεχόταν η Ρωσία.
Το θέμα των κινητήρων για το KAAN είναι εξίσου σημαντικό, ίσως πιο ύπουλο. Ακόμη κι αν δεν δοθούν άμεσα F-35, η παροχή αμερικανικών κινητήρων ή τεχνολογίας στο τουρκικό εθνικό μαχητικό θα βοηθήσει την Τουρκία να χτίσει μεσοπρόθεσμα δική της αεροπορική ισχύ.
Σύμφωνα με το Reuters, η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη ειδοποιήσει το Κογκρέσο για πώληση κινητήρων αξίας άνω των 700 εκατομμυρίων δολαρίων για το τουρκικό KAAN, παρά τις ενστάσεις ορισμένων βουλευτών.
Για το 3+1 — Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ + ΗΠΑ — η εξέλιξη αυτή δημιουργεί διπλή πραγματικότητα. Από τη μία, το σχήμα δεν έχει πεθάνει. Αντιθέτως, μόλις τον Ιούνιο του 2026 οι ΗΠΑ, η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ υπέγραψαν στο Χιούστον συμφωνία για το Eastern Mediterranean Energy Center, με στόχο ενεργειακή ασφάλεια, κρίσιμες υποδομές, LNG, δίκτυα μεταφοράς και τεχνολογική συνεργασία.
Από την άλλη, αν ο Τραμπ επιχειρήσει να επαναφέρει την Τουρκία ως «κεντρικό πυλώνα» της αμερικανικής πολιτικής στην Ανατολική Μεσόγειο, τότε το 3+1 κινδυνεύει να υποβαθμιστεί από στρατηγικό άξονα σε απλό ενεργειακό / τεχνικό φόρουμ.
Η Ελλάδα και η Κύπρος πρέπει να αποφύγουν δύο λάθη. Το πρώτο λάθος θα ήταν ο πανικός. Το δεύτερο θα ήταν η αφέλεια. Ο Τραμπ συχνά κολακεύει δημόσια ηγέτες με τους οποίους θέλει να κάνει συναλλαγή. Αυτό δεν σημαίνει πάντα τελική στρατηγική απόφαση. Αλλά η Τουρκία γνωρίζει να εκμεταλλεύεται τέτοιες στιγμές. Πιέζει δημόσια, διαπραγματεύεται ιδιωτικά, και παρουσιάζει κάθε αμερικανικό άνοιγμα ως νίκη της “ανεξάρτητης” τουρκικής πολιτικής.
Το Ισραήλ είναι ο μεγάλος παράγοντας που μπορεί να φρενάρει την υπόθεση. Ο Νετανιάχου έχει ήδη εκφράσει αντίθεση σε πωλήσεις F-35 και κινητήρων προς την Τουρκία, προειδοποιώντας ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να ανατρέψει την ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή.
Αυτό συμπίπτει με τα ελληνικά και κυπριακά συμφέροντα, διότι μια Τουρκία με F-35 ή επιταχυνόμενο KAAN θα αλλάξει τους υπολογισμούς στο Αιγαίο, στην Κύπρο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Παράλληλα, η τριμερής Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ έχει ήδη εμβαθύνει στρατιωτικά. Στα τέλη Δεκεμβρίου 2025, Ελλάδα, Ισραήλ και Κύπρος συμφώνησαν να ενισχύσουν κοινές αεροναυτικές ασκήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο μέσα στο 2026, ενώ προχωρούν και συνεργασίες σε θαλάσσια ασφάλεια, ενεργειακές διασυνδέσεις και αμυντικά συστήματα. Αυτό είναι η πραγματική απάντηση: όχι ρητορική, αλλά θεσμική, στρατιωτική, ενεργειακή και διπλωματική εμβάθυνση.
Η ουσία είναι η εξής: η Τουρκία επιχειρεί να επιστρέψει από την «τιμωρία» στην «αναβάθμιση» χωρίς να αλλάξει ουσιαστικά συμπεριφορά. Αν η Ουάσιγκτον το επιτρέψει, θα σταλεί μήνυμα ότι η Τουρκία μπορεί να αγοράζει ρωσικά συστήματα, να εκβιάζει τη Δύση, να απειλεί Ελλάδα και Κύπρο, να παίζει με Ρωσία και ΝΑΤΟ ταυτόχρονα, και στο τέλος να ανταμείβεται.
Για την ελληνική πλευρά, το ζητούμενο δεν είναι να αντιδράσει συναισθηματικά, αλλά να κινηθεί στρατηγικά:
Να ενισχυθεί άμεσα το lobbying στο Κογκρέσο κατά των F-35 και κατά της ανεξέλεγκτης μεταφοράς τεχνολογίας στο KAAN.
Να συνδεθεί κάθε αμερικανική παραχώρηση προς την Τουρκία με συγκεκριμένες προϋποθέσεις: απομάκρυνση S-400, τέλος υπερπτήσεων, σεβασμός κυριαρχίας Ελλάδας-Κύπρου, αλλαγή στάσης απέναντι στο Ισραήλ.
Να παρουσιαστεί το 3+1 όχι ως αντιτουρκικό σχήμα, αλλά ως φιλοδυτικός άξονας σταθερότητας, ενέργειας, δημοκρατίας, ασφάλειας και τεχνολογίας.
Να καταστεί σαφές ότι η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ είναι προβλέψιμοι σύμμαχοι, ενώ η Τουρκία είναι αναθεωρητικός σύμμαχος υπό όρους.
Συμπέρασμα: δεν χάθηκε το παιχνίδι, αλλά άρχισε μια νέα, επικίνδυνη φάση. Ο Τραμπ μπορεί να χρησιμοποιεί τον Ερντογάν ως εργαλείο πίεσης προς την Ευρώπη και ως γέφυρα σε περιφερειακά μέτωπα.
Ο Ερντογάν όμως χρησιμοποιεί τον Τραμπ για να αποκαταστήσει την Τουρκία ως «αναγκαία δύναμη» και να κερδίσει F-35, κινητήρες, κυρώσεις και κύρος. Το 3+1 πρέπει τώρα να περάσει από την καλή πρόθεση στη σκληρή στρατηγική.
- Ο Δρ. Πάνος Σταυριανίδης, είναι επιχειρηματίας, Δρ. Πολιτικής Κοινωνιολογίας, Ερευνητής
