Γράφει ο Στρατής Μπαλάσκας *
Σε μια συγκυρία που οι κτηνοτρόφοι της Λέσβου και οι οικογένειές τους δοκιμάζονται σκληρά, μια έκθεση σύγχρονης τέχνης με θέμα το μαλλί του προβάτου και με το χαρακτηριστικό τίτλο το «Περσινό Μαλλί» έρχεται και σύμφωνα με τους δημιουργούς, «φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως μανιφέστο αλληλεγγύης προς τους ανθρώπους που τρέφουν τις κοινότητες μας και διαφυλάσσουν τις παραδόσεις».
Μέσω της τέχνης, προβάλλεται το ζήτημα της αξίας του μαλλιού και αναδεικνύονται οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι κτηνοτροφικές κοινότητες.
Η έκθεση πραγματοποιήθηκε στον εμβληματικό χώρο του οθωμανικού χαμάμ στο κάτω κάστρο της Μυτιλήνης κατά τη διάρκεια της περιόδου κουρέματος των προβάτων, αποδίδοντας φόρο τιμής στο μαλλί της Λέσβου. Και φιλοξένησε έργα των καλλιτεχνών υφασμάτων Julie Loi και Florencia Torro, των εικαστικών Thomas Eyzaguirre και Samuel Perea-Díaz, και της κινηματογραφίστριας Katharina Bellan.
Η Julie Loi Ιταλογερμανίδα από το Βέλγιο που μοιράζει το χρόνο της μεταξύ Λέσβου και Βερολίνου μιλώντας στο ΑΠΕ ΜΠΕ για την έκθεση και το πώς γεννήθηκε η ιδέα για αυτήν, σημείωσε: «Διοργάνωσα αυτή την έκθεση με πέντε ακόμα καλλιτέχνες από την Χιλή, την Ισπανία, την Ιταλία και τη Γαλλία. Η αρχική ιδέα ήταν να κάνουμε μια γιορτή για την κουρά που είναι τώρα η εποχή. Όταν όμως, έγινε γνωστή η επιδημία του αφθώδους πυρετού και δεν μπορούσαμε να δουλέψουμε με φετινό μαλλί είχαμε αμφιβολίες εάν μπορούσαμε να κάνουμε αυτή την έκθεση. Γιατί ποιος θα ρθει να μιλήσει για μαλλί όταν εδώ σφάζουν ζώα; Πώς γίνεται να γιορτάζουμε την κουρά δεδομένης αυτής της κατάστασης; Και όμως, χρειαζόταν να μιλήσουμε για το μαλλί, χρειαζόταν να μιλήσουμε για τα ζώα κι ας έχουν σκοτώσει μέχρι και 70.000 ζώα για λιγότερο από 120 άρρωστα ζώα δηλαδή μια κατάσταση πολύ δύσκολη για τον πρωτογενή τομέα του νησιού στον οποίο βασίζεται όλη η οικονομία του νησιού. Έτσι, θεωρήσαμε πολύ σημαντικό να δημιουργηθεί ένας διάλογος μεταξύ χθες και σήμερα, του πέρυσι και του χρόνου, μέσα από το μαλλί. Μέσα από αυτό το πολύτιμο υλικό».
Οι καλλιτέχνες, σεβόμενοι τους κανονισμούς υγιεινής και ασφάλειας, εργάσθηκαν αποκλειστικά με μαλλί που έχει συλλεχθεί το 2025.
Μέσω εγκαταστάσεων, έργων από υφάσματα, και κινούμενης εικόνας και ηχητικών συνθέσεων, το «Περσινό Μαλλί» έδειξε πώς ένα υλικό που προορίζεται για απόρριψη μπορεί να ανακτήσει μια αισθητηριακή, αισθητική και συμβολική ύπαρξη. Το μαλλί στην έκθεση δεν ήταν πλέον απλώς ένα προϊόν χωρίς αγοραστή. Έγινε μέσο δημιουργίας, μάρτυρας ενός τόπου, φορέας γνώσης και τεχνικής, καθρέφτης μιας σύγχρονης κρίσης.
«Το μαλλί που οι κτηνοτρόφοι οδηγούνται να πετάξουν είναι πραγματικά σκουπίδι ή μήπως η αξία του εξαρτάται από το πως το αντιλαμβανόμαστε;» αναρωτιέται η κ. Julie Loi. Και συνεχίζει: «Καλώντας το κοινό να επαναξιολογήσει τα όρια μεταξύ των απορριμμάτων και των υλικών, της απώλειας και της μεταμόρφωσης, το «Περσινό Μαλλί» άνοιξε τελικά μια επίκαιρη συζήτηση για την βιωσιμότητα, την πολιτιστική παράδοση, και το μέλλον της ζωής στην ύπαιθρο της Λέσβου».
«Χτίζοντας» μιαν έκθεση
Όλη η ιδέα της έκθεσης ξεκίνησε από την επίσκεψη της Κατερίνας Δελλά, φιλμογράφου και ιστορικού που δουλεύει ένα φιλμ για το μαλλί. «Ξεκινήσαμε, λέει η κ. Julie Loi, να δουλεύουμε μαζί πάνω από ένα χρόνο πριν και θέλαμε να κάνουμε αυτή την έκθεση. Στη διάρκεια της διοργάνωσης, μιλήσαμε με καλλιτέχνες που ήρθαν στη Συκαμνιά κι εκείνοι δούλευαν με το μαλλί, ένα γλυπτό και ήχους. Αυτό τον διάλογο με τον χώρο μας φάνηκε σπουδαίο να τον αναδείξουμε ως πολιτιστική κληρονομιά άυλη και υλική.
Οπότε έχουμε βίντεο, φωτογραφία, γλυπτά είχαμε και performance ένα τραγούδι που δημιουργήθηκε γι’ αυτήν την έκθεση πάνω σε ένα ποίημα δίγλωσσο για τα ζώα, για τα πρόβατα, για το περσινό μαλλί και τη μνήμη. Εκτέθηκαν διάφορα υφαντά, διαφορετικές τεχνικές που είναι παραδοσιακές του νησιού από καραμελωτή μέχρι φλοκάτη, τσόχα αλλά και μια βαλίτσα που συμβολίζει τους ανθρώπους που ήρθαν με τις τεχνικές αυτές της τσόχας που είναι κυρίως από την Ασία και για τους ανθρώπους που συνεχίζουν να έρχονται από τη θάλασσα. Αυτή η έκθεση μπορεί να διαβάζεται σε πολλά διαφορετικά επίπεδα, μπορεί να μιλήσει σε ανθρώπους με διάφορα συναισθήματα, μπορεί να σε βάλει σε πολύ βαθιές σκέψεις».
Η έκθεση το «Περσινό Μαλλί» μια έκθεση έργων σύγχρονης τέχνης φτιαγμένων από μαλλί προβάτων της Λέσβου διοργανώθηκε με την υποστήριξη της Εφορείας Αρχαιοτήτων της Λέσβου, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ινστιτούτου Γκαίτε.
Ήταν δε μια πρωτοβουλία της «A Wool Connection» σε συνεργασία με την ΑΜΚΕ «NΗMATA για την αναζωογόνηση και τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς στη Λέσβο».
- Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ.
