Νωπές οι μνήμες από την Επανάσταση της 5ης Οκτωβρίου 1944 (Also n English)

Έχουν περάσει 82 χρόνια από την 5^η Οκτωβρίου 1944, και οι απανταχού Καρπάθιοι συνεχίζουν με τον ίδιο πατριωτικό ενθουσιασμό να γιορτάζουν την ιστορική αυτή μέρα, στις Μενετές, στην Αρκάσα, στο Απέρι, στην Βωλάδα, στην Όλυμπο και στον Πειραιά.

Στις παιδικές μου αναμνήσεις μένουν ανεξίτηλα τα γεγονότα που μεσολάβησαν από την αποχώρηση των Γερμανών στις 4 Οκτωβρίου, μέχρι την άφιξη των Άγγλων στις 17 Οκτωβρίου. Επίσης δεν ξεχνώ τον πρώτο πανηγυρικό εορτασμό, στις 5 Οκτωβρίου 1945, που η δασκάλα μας Φωτεινή Πιττά μας πήρε περπατητά στις Μενετές και ακούσαμε τον διευθυντή του σχολείου μας Βάσο Οικονομίδη. Ακόμα και σήμερα αντηχεί στ’ αυτιά μου η ομιλία του.

Μετά την αναγνώριση της 5^ης Οκτωβρίου ως τοπικής εθνικής εορτής στις 11 Μαρτίου 1969, από την Ελληνική Κυβέρνηση, κυβερνητικοί αξιωματούχοι, μέχρι και Πρόεδροι της Δημοκρατίας, συμμετέχουν στις εορταστικές εκδηλώσεις στην Κάρπαθο. Tο 1970 η Καρπαθιακή Ομοσπονδία, επί προεδρίας του Νικολάου Λαδή και με κύριο ομιλητή τον ιατρό Ηλία Χωρατατζή, γιόρτασε στην Αμερική την 26^η επέτειο της 5^ης Οκτωβρίου 1944.

Εφέτος στην εορταστική εκδήλωση που έγινε στις Μενετές στις 5 Οκτωβρίου, παρευρέθηκε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας, του οποίου η αντιφώνηση ήταν εμπεριστατωμένη και ενδιαφέρουσα. Ο Μητροπολίτης Αμβρόσιος τέλεσε αρχιερατική λειτουργία και δοξολογία την εκκλησία των Μενετών.

Επίσης στις 4 Οκτωβρίου, για τρίτη χρονιά, πραγματοποιήθηκε στις Μενετές ημερήσια επιστημονική συνεδρία, με ανακοινώσεις στα ιστορικά γεγονότα της εποχής. Την οργάνωση ανέλαβε ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Μηνάς Αλεξιάδης, και εκτός αυτού παρουσίασαν τις ανακοινώσεις τους ο  πρώην δήμαρχος Καρπάθου Μιχάλης Ιωαννίδης και ο ιστορικός ερευνητής Γιώργος Τσαμπανάκης.

Η ημερήσια επιστημονική συνεδρία, προβλέπεται να συνεχιστεί και στις επόμενες εορταστικές εκδηλώσεις της ιστορικής επετείου, με την συμμετοχή πανεπιστημιακών καθηγητών, και πιστεύουμε να επεκταθεί και στις απόψεις των άλλων εθνοτήτων για τα γεγονότα της 5^ης Οκτωβρίου 1944: Δηλαδή, να γίνει γνωστό το πως είδαν οι Ιταλοί, Γερμανοί και Άγγλοι, από την δική τους μεριά, την Επανάσταση της 5^ης Οκτωβρίου. Ευτυχώς, επ’ αυτού, υπάρχουν αρκετά ντοκουμέντα, που μπορούν ερευνηθούν.

Μετά το τέλος του πολέμου, τους Ιταλούς που υπηρέτησαν στην Κάρπαθο στο διάστημα της Γερμανικής κατοχής, οι Άγγλοι τους πήραν αιχμαλώτους στην Αίγυπτο, και μετά την επιστροφή τους στην Ιταλία, έπρεπε να απολογηθούν, επειδή θεωρούνταν οπαδοί της Italian Social Republic (φασιστικής κυβέρνησης του Μουσολίνι  στην Βόρειο Ιταλία). Στα Ιταλικά αρχεία, μεταξύ των άλλων, υπάρχουν οι απολογίες των εξής Αξιωματικών:

Λοχαγός Armanto Amenduni αξιωματικός όλμων. Μετά την αναχώρηση του συνταγματάρχη Francesco Impiani στις 8 Φεβρουαρίου 1944, ανέλαβε, τυπικά, πολιτικός διοικητής της Καρπάθου κι έμενε στο Απέρι, στην συνοικία της Βαλαντού.

Υπολοχαγός Ennio Grimaldi. Υπηρέτησε λογιστής στη Compagnia Comando (Λόχος Διοίκησης) στα Πηγάδια, και μετά την άφιξη των Γερμανών διορίστηκε τυπικά, από τον συνταγματάρχη Francesco Impiani, ως γραμματέας των Ιταλικών σχολείων, αν και δεν λειτουργούσαν. Έμενε στο Απέρι, στην συνοικία των Λώρων.

Υπολοχαγός Antonio De Carlo. Διηύθυνε την τροφοδοσία των Ιταλών κι ήταν παντρεμένος με την Φραγκό Σαφή, υιοθετημένη κόρη του Γεωργίου Ματσάκη. Έμενε στα Πηγάδια, όπου βρισκόντουσαν οι αποθήκες τροφίμων που είχαν απομείνει, μετά την αποχώρηση όλων σχεδόν των Ιταλών.   

Maresciallo Enrico Penna. Μετά την άφιξη των Γερμανών, όπως και επί Ιταλοκρατίας, διεύθυνε τον αστυνομικό σταθμό στα Πηγάδια. Υπάρχει και επιστολή του Penna, που μετά τον πόλεμο έστειλε στον Maresciallo Alexandro Cavalaro, όπου περιγράφει τα γεγονότα που ακολούθησαν μετά την αποχώρηση των Γερμανών.

Επίσης στο ιταλικό αρχείο Ufficio Procedimenti Contro Criminali Di Guerra Tedeshi (Γραφείο Διαδικασιών κατά Γερμανών Εγκληματιών Πολέμου) υπάρχει αναφορά του συνταγματάρχη Impianti που περιγράφει την κατάσταση των Ιταλών μέχρι τις 8 Φεβρουαρίου 1944, που έφυγε από την Κάρπαθο.

Από γερμανικής πλευράς, μεταξύ των άλλων, υπάρχουν και οι αρχειακές πληροφορίες:

Του υπολοχαγού Hans Vogeler, σχετικά με τα γεγονότα της αποχώρησης των Γερμανών στις 4 Οκτωβρίου 1944.

Οι 12 Γερμανοί λιποτάκτες στρατιώτες, που δεν αποχώρησαν από την Κάρπαθο στις 4 Οκτωβρίου 1944 πήγαν στις Μενετές με τους επαναστάτες. Αλλά, μετά την επιστροφή τους στην Γερμανία έπρεπε να απολογηθούν ως λιποτάκτες. Στο αρχείο του Vogeler υπάρχει η απολογία ενός εξ αυτών, που περιγράφει την κατάσταση που επικρατούσε στις Μενετές.

Αυτή την εποχή ο εγγονός του Hans Vogeler ετοιμάζει σχετική μελέτη που βασίζεται στο αρχειακό υλικό του πάππου του και σχετίζεται με την συμμετοχή του στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η μελέτη περιλαμβάνει πληροφορίες που αναφέρονται στην Κάρπαθο.

Από βρετανικής πλευράς υπάρχουν ντοκουμέντα που αναφέρονται στους Καρπάθιους επαναστάτες:

Αναφορά του Assault Force Commander – Commander S.H.Dennis D.S.C., R.N., που έφτασε στην Κάρπαθο με το αντιτορπιλικό Terpsichore στις 17 Οκτωβρίου 1944.

Σύμφωνα με τον Βρετανό υπαξιωματικό Roy Allwright που υπηρετούσε στο γραφείο του Βρετανού Στρατιωτικού Διοικητή της Καρπάθου, υπήρχαν αναφορές Βρετανών αξιωματούχων.

Λοχαγός Charles J. Bonnington, αξιωματικός των πολιτικών υποθέσεων. Αναφέρονται τα ονόματα Καρπαθίων, μεταξύ των οποίων και επαναστατών, που τους ανέθεσε υπηρεσία ή προσέλαβε προς εργασία.

Inspectors MacDonald, Leonard Wolf και Haney, οι οποίοι ανάλαβαν την οργάνωση και διοίκηση της πολιτικής αστυνομίας των Μπιεμέδων (BMA-British Military Administration). Αναφέρονται τα ονόματα των Καρπαθίων που προσελήφθηκαν ως αστυνομικοί, μεταξύ των οποίων και επαναστατών.

Λοχαγός Wuting, που ανέλαβε την οργάνωση και διεύθυνση των δικαστηρίων. Αναφέρονται τα ονόματα των Καρπαθίων που δικάστηκαν, μεταξύ των οποίων και επαναστατών.

The Revolution of October 5, 1944

By Manolis Cassotis.

Eighty-two years have passed since October 5, 1944, and Karpathians everywhere continue to celebrate this historic day with the same patriotic enthusiasm, in Menetes, Arkasa, Aperi, Volada, Olympos, and Piraeus.

The events that took place between the departure of the Germans on October 4^th and the arrival of the British on October 17^th remain indelibly etched in my childhood memories. I also cannot forget the first celebratory event on October 5, 1945, when our teacher, Fotini Pitta, took us on foot to Menetes, where we listened to our school principal, Vasos Oikonomidis. Even today, his speech still echoes in my ears.

Following the Greek government’s recognition of October 5^th as a local national holiday on March 11, 1969, government officials, including Presidents of the Republic, have participated in the commemorative events held on Karpathos. In 1970, the Karpathian Federation, under the presidency of Nicholas Ladis and with doctor Elias Horatatzis as the keynote speaker, celebrated the 26^th anniversary of October 5, 1944, in America.

This year, the President of the Republic, Konstantinos Tasoulas, attended the celebratory event held in Menetes on October 5^th; his speech was insightful and engaging. Metropolitan Ambrosios officiated at the Hierarchical Divine Liturgy and Doxology at the church of Menetes.

Also, on October 4, a one-day academic symposium was held in Menetes for the third consecutive year, featuring presentations on the historical events of that era. The event was organized by Minas Alexiadis, Professor Emeritus at the University of Athens; in addition to him, former Mayor of Karpathos Michael Ioannidis and historical researcher George Tsampanakis also delivered presentations.

The academic session is expected to continue during the upcoming commemorative events marking this historic anniversary, with the participation of university professors; we also hope it will expand to include the perspectives of other nationalities regarding the events of October 5, 1944, specifically, to shed light on how the Italians, Germans, and British viewed the Revolution of October 5 from their own respective standpoints. Fortunately, there is ample documentation available on this subject that can be examined.

After the war ended, the British took as prisoners the Italians who had served on Karpathos during the German occupation and transported them to Egypt; upon their return to Italy, they had to answer for their conduct, as they were considered supporters of the Italian Social Republic (Mussolini’s fascist government in Northern Italy). Italian archives contain, among other documents, the statements of the following officers:

Captain Armanto Amenduni was a mortar officer. Following the departure of Colonel Francesco Impiani on February 8, 1944, he formally assumed the role of civil governor of Karpathos and resided in Aperi, in the Valantou district.

First Lieutenant Ennio Grimaldi. He served as an accountant with the “Compagnia Comando” (Headquarters Company) in Pigadia; following the arrival of the Germans, he was formally appointed by Colonel Francesco Impiani as secretary for the Italian schools, even though they were not in operation. He lived in Aperi, in the Loroi district.

First Lieutenant Antonio De Carlo. He oversaw Italian food supplies and was married to Frango Safi, the adopted daughter of George Matsakis. He lived in Pigadia, where the remaining food depots were located following the departure of almost all the Italians.

Maresciallo Enrico Penna. After the arrival of the Germans, as during the Italian occupation, he oversaw the police station at Pigadia. There is also a letter that Penna sent to Maresciallo Alexandro Cavalaro after the war, describing the events that followed the German withdrawal.

Additionally, the Italian archive of the “Ufficio Procedimenti Contro Criminali di Guerra Tedeschi” (Office for Proceedings against German War Criminals) contains a report by Colonel Impianti describing the situation of the Italians up to February 8, 1944, when he departed from Karpathos.

From the German side, among other things, there is also archival information:

By First Lieutenant Hans Vogeler, regarding the events of the German withdrawal on October 4, 1944.

The 12 German soldiers who deserted, having failed to withdraw from Karpathos on October 4, 1944, went to Menetes with the insurgents. However, upon their return to Germany, they had to answer for their actions as deserters. Vogeler’s archive contains the statement of one of them, describing the situation that prevailed in Menetes.

Hans Vogeler’s grandson is currently preparing a study based on his grandfather’s archival material, focusing on his participation in the Second World War. The study includes information relating to Karpathos.

From the British side, there are documents referring to the Karpathian revolutionaries:

Report by the Assault Force Commander, Commander S.H. Dennis D.S.C., R.N., who arrived at Karpathos aboard the destroyer “Terpsichore” on 17 October 1944.

According to British non-commissioned officer Roy Allwright, who served in the office of the British Military Commander of Karpathos, there were reports from British officials.

Captain Charles J. Bonnington, Civil Affairs Officer. The names of Karpathians are listed, including revolutionaries, whom he assigned to duty or hired for work.

Inspectors MacDonald, Leonard Wolf, and Haney, who undertook the organization and administration of the BMA (British Military Administration) civil police force. The names of the Karpathians recruited as police officers, including former revolutionaries, are listed.

Captain Wuting, who undertook the organization and direction of the courts. The names of the Karpathians who were tried, including revolutionaries, are listed.