Του Βασίλη Λωλίδη *
Μια ιδιαίτερα συγκινησιακά φορτισμένη βραδιά, στην οποία ο θεατρικός λόγος, η ποίηση και η μουσική συναντήθηκαν με τη μνήμη και την ελληνική Διασπορά, φιλοξενήθηκε το βράδυ της Πέμπτης. Ο συγγραφέας και ποιητής Κώστας Ευκαρπίδης, επέστρεψε στη γενέτειρά του, τους Φιλίππους Καβάλας, και παρουσίασε τα δύο βιβλία του, το θεατρικό έργο «Η Δίκη» και την ποιητική συλλογή «Ανάμεσα σε δυο σταθμούς», σε μια εκδήλωση που συγκέντρωσε παλιούς φίλους, συγγενείς και ανθρώπους του πολιτισμού.
Η νέα πτέρυγα του Αρχαιολογικού Μουσείου γέμισε από ανθρώπους που θέλησαν να υποδεχθούν τον συγγραφέα, ο οποίος ζει στη Νέα Υόρκη από το 1987, αλλά, όπως ο ίδιος είπε στο τέλος της βραδιάς, αισθάνεται πως ένα κομμάτι της ζωής του παραμένει σταθερά στον τόπο από όπου ξεκίνησε.
Η επιστροφή του Ευκαρπίδη στον τόπο καταγωγής του είχε έντονο συμβολικό χαρακτήρα. Ο ίδιος αναφέρθηκε στη σχέση του με τους Φιλίππους, όπου είχε την πρώτη του επαφή με το αρχαίο θέατρο σε ηλικία μόλις πέντε ετών. «Πριν καλά δω κινούμενα σχέδια, είδα αρχαία τραγωδία», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας με μια φράση τη βαθιά επίδραση που άσκησε ο τόπος και η πολιτιστική του κληρονομιά στη μετέπειτα πορεία του.
Χαιρετισμό απηύθυνε η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Καβάλας Σταυρούλα Δαδάκη, η οποία αναφέρθηκε στην ελληνική ομογένεια της Νέας Υόρκης και στη γνωριμία της με τον Κώστα Ευκαρπίδη, με αφορμή την μεγάλη έκθεση για τους Φιλίππους στη Νέα Υόρκη, μετά την εγγραφή του αρχαιολογικού χώρου στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Παράλληλα, εξήρε τη συμβολή του συγγραφέα και γενικότερα τις προσπάθειες για τη διατήρηση και την εξέλιξη του ελληνικού πολιτισμού.
Την παρουσίαση της εκδήλωσης ανέλαβε ο πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Φιλίππων, Μιχάλης Μερκουρόπουλος, ενώ ιδιαίτερη ήταν η συμβολή του Κωνσταντίνου Βλάχου από τους Glossonauts (Γλωσσοναύτες). Η παρουσία των Glossonauts, μιας ψηφιακής κοινότητας εκμάθησης ελληνικών που μέσα σε λίγα χρόνια απέκτησε περισσότερα από 150.000 μέλη, εκατομμύρια προβολές και δράσεις σε τρεις ηπείρους, έδωσε στην εκδήλωση και μια ακόμη διάσταση, αυτή της σύγχρονης διάδοσης της ελληνικής γλώσσας πέρα από τα γεωγραφικά όρια της χώρας.
Μιλώντας στο ΑΠΕ – ΜΠΕ ο κ. Μερκουρόπουλος, χαρακτήρισε ιδιαίτερα σημαντική τη διοργάνωση, καθώς, όπως σημείωσε, έφερε ξανά τον Κώστα Ευκαρπίδη στον τόπο καταγωγής του και δημιούργησε έναν ουσιαστικό διάλογο ανάμεσα στη σύγχρονη λογοτεχνία, το θέατρο, την ποίηση και την ελληνική Διασπορά. «Θέλουμε οι Φίλιπποι και η Καβάλα», τόνισε, «να αποτελούν έναν τόπο συνάντησης ανθρώπων, ιδεών και πολιτισμών, ενισχύοντας τους δεσμούς με τον Ελληνισμό της Διασποράς και κρατώντας ζωντανή τη σχέση με τον πολιτισμό και τον τόπο μας».
Από τους Φιλίππους στη Νέα Υόρκη
Στην σύνδεση της ελληνικής Διασποράς με την Ελλάδα, στάθηκε ο Νίκος Αλεξίου, πρόεδρος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών και καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Queens College της Νέας Υόρκης. Όπως σημείωσε, υπάρχει ανάγκη να αναπτυχθούν ξανά οι συνεργασίες ανάμεσα στην ομογένεια και τον ελλαδικό χώρο, καθώς, παρά την οικονομική και επιχειρηματική ανάπτυξη της ομογένειας, έχει ατονήσει η «σχέση αγάπης και επικοινωνίας με την Ελλάδα».
Ο κ. Αλεξίου αναφέρθηκε στην ανάγκη να υπάρξει ένα πιο συγκεκριμένο όραμα για τον πολιτισμό μέσα στην ομογένεια, επισημαίνοντας ότι η οικονομική και κοινωνική εξέλιξη δεν συνοδεύτηκε στον ίδιο βαθμό από μια αντίστοιχη πολιτιστική ανάπτυξη. Όπως σημείωσε, μια τέτοια πολιτιστική δραστηριότητα θα μπορούσε να συμβάλει ιδιαίτερα στη διεύρυνση των πνευματικών οριζόντων των νέων ανθρώπων.
Μιλώντας για τη «Δίκη», τη χαρακτήρισε ένα σύνθετο έργο με πολλές πτυχές και ζητήματα που εξακολουθούν να αφορούν τη σύγχρονη κοινωνία. Το έργο, που γράφτηκε τη δεκαετία του 1990, παραμένει, όπως σημείωσε, επίκαιρο τρεις δεκαετίες αργότερα. Επισήμανε ακόμα ότι αφορμή για την έκδοση του θεατρικού έργου, που γράφτηκε από τον συγγραφέα σε ηλικία 23 ετών, στάθηκε το τραγικό δυστυχήματα στα Τέμπη.
Ο Νίκος Αλεξίου συνέδεσε, παράλληλα, τα ζητήματα αυτά με τις βαθύτερες αλλαγές που συντελούνται στην κοινωνία. Αναφέρθηκε στην υποχώρηση της άμεσης ανθρώπινης επαφής, φέρνοντας ως χαρακτηριστικό παράδειγμα την πανεπιστημιακή εκπαίδευση, όπου, όπως είπε, η διδασκαλία γίνεται ολοένα και περισσότερο μπροστά σε οθόνες, ενώ φοιτητές μπορεί να ολοκληρώνουν τις σπουδές τους χωρίς να έχουν γνωρίσει από κοντά ανθρώπους με τους οποίους συνυπήρξαν σε ένα ακαδημαϊκό περιβάλλον.
«Η Τέχνη θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε βαθύτερα αυτή την κοινωνική αλλαγή που βιώνουμε», ανέφερε, δίνοντας στην τέχνη και τη λογοτεχνία έναν ρόλο παρατήρησης και κατανόησης των αλλαγών που επηρεάζουν τις ανθρώπινες σχέσεις.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στο διαχρονικό ζήτημα της μετανάστευσης. Όπως σημείωσε, η ελληνική Διασπορά εξακολουθεί να αναζητά τις συνθήκες που οδήγησαν προηγούμενες γενιές Ελλήνων να εγκαταλείψουν τη χώρα, την ίδια ώρα που κατά την επαφή με νέους ανθρώπους στην Ελλάδα διαπιστώνεται ξανά η επιθυμία αρκετών να αναζητήσουν το μέλλον τους στο εξωτερικό. Το ερώτημα, όπως τέθηκε, αφορά πλέον και τις συνθήκες που δημιουργούν αυτή τη νέα τάση φυγής.
Η «Δίκη», η ποίηση και η επιστροφή
Στη διάρκεια της βραδιάς παρουσιάστηκαν αποσπάσματα από τη «Δίκη» από τους ερασιτέχνες ηθοποιούς Γιώργο Μόσχου, Σάκη Ιωαννίδη και Κώστα Σιδηρόπουλο, ενώ ποιήματα από τη συλλογή «Ανάμεσα σε δυο σταθμούς» απήγγειλαν η Βάγια Παπαποστόλου, η Ελπίδα Σιδηροπούλου και ο Παύλος Τσακαλίδης. Η μουσική επιμέλεια του Κωνσταντίνου Βλάχου στην κιθάρα και της Άννας Φρατζολά στο τραγούδι συμπλήρωσε το θεατρικό και ποιητικό μέρος, δημιουργώντας μιας μοναδικής ομορφιάς και αισθητικής σκηνική παρουσίαση.
Η ποιητική συλλογή, που κυκλοφόρησε το 2026, κινείται γύρω από τη μετακίνηση, την μετανάστευση, την μνήμη, τις ανθρώπινες σχέσεις και τις διαφορετικές πραγματικότητες ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Νέα Υόρκη. Η ίδια η έκδοση περιγράφεται ως μια συλλογή που δημιουργήθηκε σε διαφορετικές ηλικιακές φάσεις και σε συνθήκες «εν κινήσει ή σε στάση», με κοινό άξονα τη μετακίνηση, την επικαιρότητα, τις φυσικές καταστροφές και τη μετανάστευση.
Μιλώντας για τη ζωή του στη Νέα Υόρκη, ο Κώστας Ευκαρπίδης περιέγραψε την εμπειρία του μετανάστη που βρίσκεται ξαφνικά σε ένα τεράστιο αστικό περιβάλλον. «Όταν πήγα στη Νέα Υόρκη ένιωσα πολύ μικρός μέσα σε κάτι πάρα πολύ μεγάλο, ένα μυρμηγκάκι ανάμεσα σε χιλιάδες άλλα μυρμηγκάκια», είπε, αναφερόμενος στις δυσκολίες της επιβίωσης και στην ανάγκη της σκληρής δουλειάς.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στην προσπάθεια που καταβάλλεται στην ομογένεια για την διατήρηση της ελληνικής γλώσσας και του ελληνικού πολιτισμού, αλλά και στην σημασία νέων συνεργασιών. Για τον ίδιο, η τέχνη και η λογοτεχνία αποτελούν τρόπους διατήρησης της μνήμης και δημιουργίας δεσμών ανάμεσα στους Έλληνες της Ελλάδας και του εξωτερικού.
Ιδιαίτερη ήταν η αναφορά του και στη σχέση της νέας γενιάς με το γράψιμο και την τεχνολογία. Απευθυνόμενος στους νέους που αγαπούν το γράψιμο και το διάβασμα, υπογράμμισε ότι η προσωπική δημιουργία δεν μπορεί να υποκατασταθεί από την τεχνητή νοημοσύνη. Η αξία, όπως είπε, βρίσκεται στο να μπορεί κάποιος, μεγαλώνοντας, να επιστρέφει στα κείμενά του και να συνομιλεί μέσα από αυτά με τον νεότερο εαυτό του.
Ο συγγραφέας αναφέρθηκε ακόμη στην ερήμωση της ελληνικής περιφέρειας και στις δυσκολίες που δημιουργεί, αλλά και στις προσπάθειες ανθρώπων και συλλογικοτήτων να κρατήσουν ζωντανά τα χωριά και την επαρχία μέσα από πολιτιστικές δράσεις και πρωτοβουλίες.
Η βραδιά έκλεισε με μια προσωπική εξομολόγηση του Κώστα Ευκαρπίδη για την επιστροφή του. «Νιώθω τρομερή συγκίνηση γιατί επέστρεψα σπίτι μου», είπε, αναφερόμενος στους ανθρώπους που άφησε πίσω του όταν έφυγε από την Ελλάδα και στη διαδρομή που ακολούθησε στις ΗΠΑ λέγοντας ότι «κάθε βράδυ νιώθω πως είμαι στο χωριό και το κάθε πρωί στη Νέα Υόρκη».
Ο συγγραφέας και το έργο του
Ο Κώστας (Dean) Ευκαρπίδης κατάγεται από τους Φιλίππους Καβάλας και ζει στη Νέα Υόρκη από το 1987. Σπούδασε Θεατρικές Σπουδές στο Hunter College και Λογιστική στο Baruch College του CUNY. Παράλληλα με την επαγγελματική του πορεία ως οικονομικού διευθυντή σε εταιρεία τεχνολογίας, δραστηριοποιείται στη λογοτεχνία και στον πολιτισμό της ελληνικής ομογένειας. Ασχολήθηκε με το ραδιόφωνο, την δημοσιογραφία και την τηλεόραση, καθώς και με παραγωγές του Off-Broadway.
Είναι επί σειρά ετών πρόεδρος του Συλλόγου Νομού Καβάλας Νέας Υόρκης «Φίλιπποι», μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Κέντρου Ελληνικού Πολιτισμού της Νέας Υόρκης και μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών Αμερικής.
- Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ.
