Καθαρά Δευτέρα είναι η πρώτη ημέρα της Σαρακοστής στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Σηματοδοτεί το τέλος της Αποκριάς και την αρχή της νηστείας πριν το Πάσχα. Η συγκεκριμένη ημέρα συμβολίζει, την φύση και τα παραδοσιακά έθιμα σε όλη την Ελλάδα.
Το σπουδαιότερο έθιμο πανελλαδικά είναι ο χαρταετός. Ο αγαπημένος σε μικρούς και μεγάλους. Συμβολίζει την πνευματική ανάταση και την προσπάθεια του ανθρώπου να πλησιάσει τον Θεό.
Ο περισσότερος κόσμος απολαμβάνει την εξοχή, το βουνό, τις παραλίες για να τον πετάξει. Είναι μια πράξη που συνδυάζει την ελληνική παράδοση και το παιχνίδι μαζί. Η μέρα συνοδεύεται από νηστεία (δίχως κρέας, γαλακτοκομικά και συνήθως χωρίς λάδι σε ορισμένες περιπτώσεις).
Παραδοσιακά φαγητά της ημέρας είναι η τραγανή Λαγάνα η οποία φτιάχνεται ειδικά για τη μέρα, αγαπημένη ταραμοσαλάτα με πατάτα ή τρίψα ψωμί, χαλβά, ελιές, τουρσιά, θαλασσινά (χταπόδι, καλαμάρια, γαρίδες) φασολάδα χωρίς λάδι, η αλλά όσπρια.
Η λαγάνα συμβολίζει το «καθαρό» ξεκίνημα της Σαρακοστής.
Σε πολλές περιοχές συνεχίζονται αποκριάτικα έθιμα με σατιρικό χαρακτήρα:
Στον Τύρναβο γίνεται το περίφημο «Μπουρανί», με σατυρικά τραγούδια και συμβολικά δρώμενα. Στη Θήβα αναβιώνει ο «Βλάχικος Γάμος». Στη Γαλαξίδι γίνεται το «Αλευρομουτζούρωμα», όπου οι συμμετέχοντες πετούν αλεύρι και σκόνες διαφόρων χρωμάτων.
Τα έθιμα αυτά συνδέονται με τη γονιμότητα, τη σάτιρα και τη μετάβαση από την Αποκριά στη Σαρακοστή. Η λέξη «Καθαρά» δηλώνει τον πνευματικό καθαρισμό.
Στις εκκλησίες τελείται ο Εσπερινός της Συγγνώμης (την προηγούμενη Κυριακή το βράδυ), όπου οι πιστοί ζητούν συγχώρεση ο ένας από τον άλλον πριν ξεκινήσει η Σαρακοστή.
Η Καθαρά Δευτέρα καθιερώθηκε από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες ως αρχή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.
Η νηστεία διαρκεί 40 ημέρες και συνδέεται συμβολικά με την νηστεία του Χριστού στην έρημο, τις 40 ημέρες του Κατακλυσμού και τα 40 χρόνια των Ισραηλιτών στην έρημο.
Ένα χαρούμενο έθιμο κρατά τα σκήπτρα. Ο χαρταετός.
Το έθιμο δεν είναι αποκλειστικά θρησκευτικό, αλλά έχει ρίζες και σε παλαιότερες λαϊκές παραδόσεις της Ανατολής.
Στην Ελλάδα συνδέθηκε με την έναρξη της Άνοιξης τον καθαρό γαλανό ουρανό και την «ανύψωση» της ψυχής.
Αναμνήσεις των παιδικών χρόνων των περισσότερων ανθρώπων είναι η κατασκευή του χαρταετού που οι γονείς έφτιαχναν για τα παιδιά τους με καλάμια σκοινί χαρτί και πετονιά.
Ας κρατήσουμε τον συμβολισμό της Καθαρής Δευτέρας μιας ημέρας που δεν αφορά μόνο το φαγητό.
Είναι μια ημέρα συγχώρεσης, αυτοσυγκράτησης, πνευματικής προετοιμασίας, επανεκκίνησης.
Παλιότερα οι παραδοσιακές οικογένειες μιλούσαν για την συγκεκριμένη ημέρα ως μια ευκαιρία «να καθαρίσει» κανείς όχι μόνο το σώμα αλλά και τις σχέσεις του.
Καλή Καθαρά Δευτέρα λοιπόν με αγάπη συγχώρεση και αυτογνωσία!
H Εύα Αλιβιζάτου είναι συγγραφέας – αρθρογράφος
