Του Κώστα Βέργου *
Το να εκθειάζουμε το αγέρωχο βλέμμα των 200 της Καισαριανής σημαίνει ότι εκθειάζουμε τον ίδιο τον θάνατο. Τάδε έφη ο φιλελεύθερος (sic!) δημοσιογράφος Σταμάτιος Ζαχαρός στην πολιτικώς «όρθια» εκπομπή του. Το αγέρωχο βλέμμα των 200 προς τον θάνατο δεν πρέπει να εξυμνείται, μας λέει με ύφος διδακτικό. Αλλά να ψέγεται μήπως;
Κάλεσε και τον δημοσιογράφο των «Νέων», κ. Ψυχογιό, για να μιλήσουν και οι δύο, αλληλοσυμπληρούμενοι, για την αξία της ζωής έναντι του θανάτου. Μόνο που δεν μας είπαν ποιας ζωής. Της κάθε ζωής; Της ζωής, ας πούμε, των δωσίλογων; Της ζωής αυτών που παρέδωσαν τους 200 στους ναζί; Γιατί κι αυτές ζωές ήταν. Για τη ζωή τους συνεργάστηκαν με τους κατακτητές. Ισως και ο Εφιάλτης των Θερμοπυλών για τη ζωή του να έκανε ό,τι έκανε. Ισως και ο Ιούδας για τη ζωή του και τα τριάκοντα αργύρια.
Μπορώ να φανταστώ ότι δεν πέρασε από το μυαλό των δύο τιμητών της Αριστεράς ότι η κατά ηθική αξία ιεράρχηση μπορεί να έχει ως εξής: η ζωή – με – αξιοπρέπεια πάνω από τον θάνατο και, ακολούθως, ο θάνατος πάνω από τη ζωή – χωρίς – αξιοπρέπεια. Περί αυτού του δευτέρου πρόκειται στην περίπτωσή μας, αγαπητέ Σταμάτη. Αλλά μάλλον εσύ έχεις αντεστραμμένη τη σειρά στο μυαλό σου.
Ο βουλευτής της Ν.Δ. κ. Μαρκόπουλος χαρακτήρισε τους 200 της Καισαριανής «πατριώτες», αλλά έσπευσε αμέσως να διορθώσει: «συμπατριώτες». Ομως επειδή συμπατριώτες ήταν και οι δωσίλογοι, πατριώτες όμως δεν ήταν, στην προκειμένη περίπτωση του βουλευτή Μαρκόπουλου καταλαβαίνουμε την προσπάθεια υποβάθμισης της σημασίας των 200 πατριωτών σε απλούς και ουδέτερους «συμπατριώτες».
Πρόσφατη δήλωση γηραιού και έμπειρου εκλογολόγου και πολιτικού αναλυτή: «Μπορούμε να λέμε πλέον ότι οι κομμουνιστές δεν είναι Ελληνες». Τώρα όμως, μετά την υπόμνηση ότι οι 200 ήταν κομμουνιστές, πολιτικοί αναλυτές του ιδίου φυράματος αλλάζουν γνώμη και επιμένουν στον χαρακτηρισμό των 200 ως Ελλήνων.
Επιτιμούν δε ταυτόχρονα αυτούς που επισυνάπτουν στους 200 και την ιδιότητα του κομμουνιστή. Γιατί; Διότι αν τους πούμε τώρα κομμουνιστές τους 200, θα ρωτήσει το παιδί-επισκέπτης του (μελλοντικού) Μουσείου Εθνικής Αντίστασης: Πώς βρέθηκαν στα χέρια των κατοχικών δυνάμεων όλοι αυτοί οι κομμουνιστές;
Και η απάντηση θα πρέπει να είναι: Τους συνέλαβαν και τους παρέδωσαν Ελληνες του Μεταξά με βάση έναν νόμο του Βενιζέλου. Οπότε ας τους πούμε Ελληνες και μόνο Ελληνες, για να μην κάνουμε ενοχλητική Ιστορία στα παιδιά – στα παιδιά που δεν πρέπει να τα ξέρουν όλα. Θυμήθηκαν Ζαχαρός και Ψυχογιός και εκείνο το φαλαγγίτικο και φρανκικό σύνθημα του ισπανικού εμφυλίου, Viva la Muerte! Κι εκεί τα μπέρδεψαν όλα. Viva la Vida ήταν και είναι το σύνθημα της Αριστεράς, Σταμάτη. Viva la Vida! Μην μπερδεύεις άλλο τη σειρά.
Η εκπομπή με τον άθλιο τίτλο «Μεγάλο ιδεολογικό πρόβλημα της κοινωνίας η εξύμνηση του θανάτου των 200 στην Καισαριανή»:
ΥΓ.1 Οι περισσότεροι από τους 200 ήταν κομμουνιστές και είχαν παραδοθεί από τα όργανα της μεταξικής δικτατορίας στη γερμανική κατοχική διοίκηση. Ο διαβόητος Μανιαδάκης, υπουργός Ασφαλείας του Μεταξά, καθυστέρησε κατά δύο ημέρες την αναχώρησή του από την Αθήνα μόνο και μόνο για να διεκπεραιώσει την παράδοση των κομμουνιστών κρατουμένων στους ναζί.
Ο Μανιαδάκης μετά τον πόλεμο θα εκλεγόταν βουλευτής του Καραμανλή. Μέντορας του Κ. Πλεύρη και του κόμματος της «4ης Αυγούστου».
ΥΓ.2 Από τα κάμποσα δηλητηριώδη σχόλια στις αναρτήσεις των φωτογραφιών αυτές τις μέρες καθώς και από τον βανδαλισμό της πλάκας εις μνήμη των εκτελεσθέντων φαίνεται ότι οι ιδεολογικοί απόγονοι αυτών που παρέδωσαν τους φυλακισμένους κομμουνιστές στους Γερμανούς κατακτητές είναι ακόμη επί σκηνής και δίνουν τον τόνο.
ΥΓ.3 Η πρώτη σκηνή των «Κυνηγών» του Θόδωρου Αγγελόπουλου είναι από τις πιο εμβληματικές. Ευκατάστατοι αστοί βρίσκονται σε κυνηγετική εκδρομή σε ορεινή περιοχή της Ηπείρου. Καθώς περπατούν στο χιόνι, ανακαλύπτουν το πτώμα ενός άντρα.
Το συγκλονιστικό είναι ότι ο άντρας είναι νεκρός αλλά άθικτος, χωρίς σημάδια αποσύνθεσης, ενώ φορά την στολή αντάρτη του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας. Εχει δηλαδή πεθάνει πριν από 30 χρόνια.
Ο άθικτος νεκρός του Αγγελόπουλου σημαίνει ό,τι σημαίνουν και οι εσχάτως ανευρεθείσες φωτογραφίες του Σκοπευτηρίου της Καισαριανής του 1944. Ο πόλεμος τελειώνει μόνο όταν υποστεί την ιστορική, κοινωνική και ηθική επεξεργασία. Στην Ελλάδα κρίσιμες στιγμές της Κατοχής, όπως η εκτέλεση των 200 από τους Γερμανούς στην Καισαριανή, παραμένουν παγωμένες στη συλλογική συνείδηση.
Ο άθικτος νεκρός του Αγγελόπουλου είναι ο παγωμένος χρόνος. Ο νεκρός λειτουργεί σαν φάντασμα της Ιστορίας. Το γεγονός δεν εξαφανίζεται επειδή πέρασε ο χρόνος. Παραμένει ενεργό, παράγει αποτελέσματα, μέχρι να αναγνωριστεί. Δεν είναι η λήθη που κλείνει την Ιστορία, αλλά η κατανόηση. Οι κυνηγοί έρχονται αντιμέτωποι όχι με έναν άνθρωπο, αλλά με την ίδια την Ιστορία τους.
*Οικονομολόγος – διεθνολόγος PhD
