Γράφει ο Μανώλης Βεληβασάκης *
Ο καθηγητής Νίκος Αλεξίου αξίζει εύσημα, διότι με το άρθρο του «Ποια Ομογένεια και για ποιον;» που δημοσιεύτηκε στις «Αναμνήσεις» διευρύνει ουσιαστικά τον διάλογο για το μέλλον της Ελληνοαμερικανικής Ομογένειας. Η παρέμβασή του δεν αποτελεί, τόσο απόρριψη της πρότασής μου, όσο μια πρόκληση να εξετάσουμε βαθύτερα τις προϋποθέσεις πάνω στις οποίες θα οικοδομηθεί μια νέα συλλογική πορεία.
Ορθώς επισημαίνει ότι η Ελληνοαμερικανική Ομογένεια δεν είναι ένα ομοιογενές σώμα με μία φωνή και μία βούληση. Αποτελείται από διαφορετικές γενιές, κοινωνικές τάξεις, επαγγελματικές ομάδες, πολιτικές αντιλήψεις και πολιτισμικές εμπειρίες. Επίσης, έχει δίκιο όταν υποστηρίζει ότι ούτε η Εκκλησία ούτε οι παραδοσιακές οργανώσεις μπορούν πλέον να ισχυρίζονται ότι εκπροσωπούν αυτόματα το σύνολο του Ελληνισμού της Αμερικής.
Εξίσου αξιέπαινη είναι η έμφαση που δίνει στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης μέσω αρχείων, βιβλιοθηκών, μουσείων, προγραμμάτων προφορικής ιστορίας, ερευνητικών κέντρων και ισχυρών προγραμμάτων Ελληνικών Σπουδών. Ένας ώριμος και ζωντανός Ελληνισμός οφείλει να διαφυλάξει όχι μόνο τα επιτεύγματα των επιφανών προσωπικοτήτων του, αλλά και τις ιστορίες των εργατών, των μεταναστών, των γυναικών, των καλλιτεχνών, των επιχειρηματιών και όλων εκείνων των απλών ανθρώπων που οικοδόμησαν την παρουσία του Ελληνισμού στην Αμερική.
Μέχρι εδώ, οι παρατηρήσεις του είναι εύστοχες και ιδιαίτερα χρήσιμες.
Ωστόσο, εκεί όπου η πρότασή του γίνεται λιγότερο πειστική είναι στον πρακτικό τρόπο με τον οποίο φαντάζεται ότι μπορούν να δημιουργηθούν οι νέοι θεσμοί που περιγράφει.
Οι δημοκρατικοί, διαφανείς, αντιπροσωπευτικοί και κοινωνικά υπόλογοι θεσμοί δεν εμφανίζονται αυτόματα. Για να δημιουργηθούν απαιτούν ηγεσία, όραμα, οργάνωση, χρηματοδότηση, πρωτοβουλία και ανθρώπους που θα αναλάβουν την ευθύνη να κάνουν το πρώτο βήμα.
Η ίδια η ιστορία το αποδεικνύει. Σχεδόν κανένας μεγάλος και διαχρονικός οργανισμός δεν ξεκίνησε ως πλήρως δημοκρατικός θεσμός. Η ίδια η Φιλική Εταιρεία δεν δημιουργήθηκε με εκλογές. Ούτε η AHEPA. Ούτε το American Hellenic Institute, ούτε το HALC, ούτε το Leadership 100, ούτε το Τάγμα των Αρχόντων του Αποστόλου Ανδρέου του Οικουμενικού Πατριαρχείου.
Όλοι αυτοί οι οργανισμοί γεννήθηκαν από μια σχετικά μικρή ομάδα ανθρώπων που μοιράζονταν ένα κοινό όραμα και στη συνέχεια έπεισαν την ευρύτερη κοινότητα να τους ακολουθήσει.
Η δημοκρατία υπήρξε συνήθως ο προορισμός και όχι το σημείο εκκίνησης. Εδώ, κατά τη γνώμη μου, βρίσκεται και η βασική αδυναμία της προσέγγισης του καθηγητή Αλεξίου.
Φαίνεται να θεωρεί ότι πριν αναληφθεί οποιαδήποτε ουσιαστική πρωτοβουλία, θα πρέπει πρώτα να έχει εξασφαλιστεί μια ευρεία δημοκρατική νομιμοποίηση που να εκπροσωπεί όλες τις κοινωνικές ομάδες και όλες τις πολιτικές ή ιδεολογικές τάσεις.
Όμως η σημερινή Ομογένεια δεν διαθέτει ακριβώς τους θεσμούς που θα μπορούσαν να οργανώσουν μια τέτοια διαδικασία.
Ποιος θα εκλέξει τους εκπροσώπους; Ποιος θα καθορίσει ποιοι έχουν δικαίωμα συμμετοχής;
Ποιες οργανώσεις θα αναγνωριστούν ως αντιπροσωπευτικές; Ποιος θα πιστοποιήσει τη νομιμότητα της διαδικασίας; Ποιος θα τη χρηματοδοτήσει; Ποιος θα επιλύσει τις αναπόφευκτες διαφωνίες;
Χωρίς να προηγηθεί η δημιουργία ενός αρχικού οργανωτικού πυρήνα, όλα αυτά τα ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα.
Με άλλα λόγια, υπάρχει ο κίνδυνος να βάλουμε το κάρο μπροστά από το άλογο. Η πρότασή μου για μια Νέα Φιλική Εταιρεία ξεκινά από μια διαφορετική αφετηρία. Δεν φιλοδοξεί να αυτοανακηρυχθεί ως η επίσημη φωνή της Ομογένειας, ούτε να ισχυριστεί ότι εκπροσωπεί όλους τους Ελληνοαμερικανούς.
Σκοπός της είναι να συγκεντρώσει μια ομάδα ανθρώπων εγνωσμένου κύρους, από τον επιχειρηματικό κόσμο, την ακαδημαϊκή κοινότητα, τα επαγγέλματα, τον πολιτισμό, τη νέα γενιά και την οργανωμένη κοινοτική ζωή, ώστε να αρχίσει η ανασυγκρότηση του πνεύματος συνεργασίας που σταδιακά έχει αποδυναμωθεί.
Ο αρχικός της ρόλος δεν θα είναι αντιπροσωπευτικός αλλά καταλυτικός. Να εντοπίσει τα προβλήματα. Να ενθαρρύνει συνεργασίες. Να διαμορφώσει στρατηγικές. Να στηρίξει υγιείς θεσμούς. Και σταδιακά να συμβάλει στη δημιουργία ευρύτερων μηχανισμών συμμετοχής.
Καθώς θα κερδίζει την εμπιστοσύνη της Ομογένειας, η λειτουργία και η διακυβέρνησή της θα μπορούν να εξελίσσονται προς ακόμη μεγαλύτερη διαφάνεια, αντιπροσωπευτικότητα και δημοκρατική νομιμοποίηση.
Με άλλα λόγια, η θεσμική νομιμοποίηση δεν προϋποτίθεται πάντοτε· συχνά κατακτιέται μέσα από την αξιοπιστία, τη διαφάνεια, την αποτελεσματικότητα και την προσφορά.
Σε ένα σημείο, πάντως, συμφωνώ απολύτως με τον καθηγητή Αλεξίου. Μια νέα πρωτοβουλία δεν πρέπει να μετατραπεί σε μια ακόμη κλειστή λέσχη ισχυρών οικονομικών παραγόντων ή πολιτικών διασυνδέσεων.
Η αξιοκρατία, η ακεραιότητα, η προσφορά προς τον Ελληνισμό και η διάθεση για ανιδιοτελή υπηρεσία πρέπει να αποτελέσουν τα βασικά κριτήρια συμμετοχής.
Από την άλλη πλευρά, η εμπειρία, η επαγγελματική επιτυχία και η δυνατότητα πρόσβασης στα κέντρα λήψης αποφάσεων δεν αποτελούν μειονεκτήματα αλλά πολύτιμα πλεονεκτήματα.
Μια κοινότητα που αντιμετωπίζει δημογραφική συρρίκνωση, θεσμικό κατακερματισμό και σταδιακή απώλεια επιρροής δεν έχει την πολυτέλεια να αγνοεί ανθρώπους που μπορούν να κινητοποιήσουν πόρους, να ανοίξουν πόρτες και να δημιουργήσουν ευκαιρίες.
Το πραγματικό ζητούμενο είναι η ισορροπία.
Μια επιτυχημένη Νέα Φιλική Εταιρεία θα μπορούσε να συνδυάσει την πρακτική ηγεσία που προτείνω με την ιστορική συνείδηση και τη σταδιακή διεύρυνση της συμμετοχής που προτείνει ο καθηγητής Αλεξίου.
Οι δύο προσεγγίσεις δεν είναι αναγκαστικά αντικρουόμενες. Η μία επικεντρώνεται στη δημιουργία του κινητήριου μηχανισμού. Η άλλη μας υπενθυμίζει προς ποια κατεύθυνση πρέπει τελικά να κινηθεί αυτός ο μηχανισμός.
Ίσως, λοιπόν, η σύνθεση των δύο απόψεων να είναι η εξής: Η Νέα Φιλική Εταιρεία δεν πρέπει να ισχυριστεί ότι εκπροσωπεί ολόκληρη την Ομογένεια. Πρέπει, όμως, να φιλοδοξήσει να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε η Ομογένεια να μπορέσει, στο μέλλον, να εκπροσωπεί τον εαυτό της αποτελεσματικότερα, δημοκρατικότερα και με μεγαλύτερη στρατηγική συνοχή από ό,τι σήμερα.
Αυτό, τελικά, ίσως αποτελεί και το κοινό έδαφος πάνω στο οποίο μπορούν να συναντηθούν οι δύο προσεγγίσεις.
- Ο Μανώλης Βεληβασάκης είναι επίτιμος πολιτικός μηχανικός – καθηγητής, συγγραφέας και συνάμα ηγέτης πολλών ομογενειακών και παγκοσμίας εμβέλειας φορέων.
A Response to Professor Nikos Alexiou: Democracy Requires Institutions—but Institutions Require Founders
By Manolis Velivasakis *
Professor Alexiou deserves credit for broadening the discussion beyond personalities. He correctly reminds us that the Greek American Community is not a monolithic body but a diverse and evolving society, composed of different generations, social classes, professions, political views, and cultural experiences. He is also right that no organization, including the Church or the traditional associations, can any longer claim to speak automatically for every Greek American.
His emphasis on historical memory, archives, research centers, museums, oral history, and Greek-American Studies is both admirable and necessary. Every mature community should preserve not only the achievements of its elites but also the stories of workers, immigrants, women, artists, labor organizers, entrepreneurs, and countless ordinary families who built Greek America.
These are valuable observations.
However, where Professor Alexiou’s thesis becomes less persuasive is in the practical path he proposes.
The institutions he envisions—democratic, representative, transparent, historically conscious, and socially accountable—do not simply appear because we wish them into existence. They require leadership, organization, funding, initiative, and above all, people willing to begin the process.
History demonstrates that virtually no enduring institution begins as a perfectly democratic enterprise.
The original Filiki Etaireia certainly was not.
Neither was AHEPA. Nor the American Hellenic Institute, HALC, Leadership 100, the Order of St. Andrew, or countless other organizations that have profoundly influenced Greek-American life.
Every one of them began with a relatively small circle of committed individuals who shared a vision and persuaded others to join.
Democracy is often the destination—not the point of departure.
This is perhaps the principal weakness in Professor Alexiou’s proposal.
He appears to assume that before meaningful action can occur, the community must first establish broad democratic legitimacy representing every social group and political perspective.
Yet the Greek-American community today lacks precisely the institutions capable of organizing such a democratic process.
Who would elect these representatives?
Who determines the electorate?
Which organizations qualify?
Who certifies legitimacy?
Who finances the process?
Who resolves disputes?
Without first creating an organizational nucleus, these questions become almost impossible to answer.
In effect, Professor Alexiou risks placing the cart before the horse.
My proposal for a Νέα Φιλική Εταιρεία starts from a different premise.
Its purpose is not to proclaim itself the government of the Omogeneia or to speak on behalf of every Greek American. Rather, it seeks to assemble a diverse group of respected individuals—leaders from business, academia, the professions, culture, youth organizations, and community life—to begin rebuilding the infrastructure of cooperation that has gradually disappeared.
Its initial mission would be catalytic rather than representative.
It would identify problems, encourage collaboration, generate ideas, support worthy institutions, and eventually help create broader mechanisms for participation.
As credibility grows, its governance could evolve to become increasingly representative and democratic.
In other words, institutional legitimacy can be earned over time through transparency, effectiveness, inclusiveness, and public trust.
Indeed, this has been the historical trajectory of many successful civic organizations.
Professor Alexiou is also correct in warning against reproducing existing elites under new names. Any new organization must consciously avoid becoming an exclusive club of wealthy donors, political insiders, or socially prominent personalities.
Merit, integrity, commitment to Hellenism, and willingness to serve should matter more than wealth or status.
At the same time, experience, professional accomplishment, and access to decision-makers are not liabilities—they are assets. A community facing demographic decline, institutional fragmentation, and diminishing influence cannot afford to ignore individuals capable of mobilizing resources and opening doors simply because they have been successful.
The real challenge is balance.
A successful New Filiki Etaireia should combine the practical leadership emphasized in my proposal with the broader inclusiveness and historical consciousness advocated by Professor Alexiou.
These two visions need not be mutually exclusive.
One focuses on building the engine.
The other reminds us where the engine should ultimately take us.
Perhaps the synthesis is this:
A New Filiki Etaireia should not claim to represent the entire Omogeneia. It should aspire to help create the conditions under which the Omogeneia can one day represent itself more effectively, more democratically, and more strategically than it does today.
That, ultimately, may be the common ground between the two perspectives.
_____________________________
Διαβάστε επίσης: https://www.anamniseis.net/analisi-pia-omogenia-kai-gia-pion/https://www.anamniseis.net/apopseis-ora-gia-mia-nea-filiki-eteria/
