Γράφει ο Δρ. Γιώργος Μελικόκης *
Το παιγνίδι παίζει βασικό και ζωτικό ρόλο στην ανάπτυξη του παιδιού. Στην αρχαία ελληνική γλώσσα το παιχνίδι λεγόταν παιδιά που δείχνει τη συσχέτιση μεταξύ – παιδί και παιχνίδι. Το παιχνίδι είναι μια δραστηριότητα στην οπoία το παιδί αρέσκεται οικειοθελώς να ασχολείται.
Με το παιχνίδι το παιδί κάνει χρήση της δημιουργικότητάς του και αναπτύσσει τη φαντασία του, είναι το μέσον για την εξερεύνηση του περιβάλλοντος γύρω του. Επίσης μέσω του παιχνιδιού οι γονείς έχουν την ευκαιρία να πλησιάσουν πιο πολύ το παιδί τους και να δημιουργηθεί μια καλή σχέση μαζί του και να παρακλοθούν την ανάπτυξη και τις δεξιότητές του, αλλά και το παιδί έχει την ευχέρια να μιμείται τις πράξεις των γονιών. Καθώς το παιδί παίζει, πολλές δεξιότητες παίρνουν μέρος γιαν την όλη ανάπτυξή του όπως η γνωστική, η κοινωνική, ησυναισθηματική και σωματική ανάπτυξη.
Α) Γνωστική αναπτυξη του παιδιού
Είναι η πορεία που το παιδί μαθαίνει να σκέφτεται, να προσπαθεί με τον δικό του τρόπο να λύνει προβλήματα, να αιτιολογεί αυτό που κάνει και να δημιουργεί. Σταθμός για την ανάπτυξη και καλιέργεια της γλώσσας, της μνήμης και της προσοχής στοιχεία που είναι το θεμέλιο για την σχολική επιτυχία και γενικά της ζωής.
Βασικό επίσης είναι ότι το παιδί κατανοεί τον κόσμο του. Κατανοεί και μαθαίνει για το περιβάλλον γύρω του κα το βοηθά στη σκέψη, στην αναζήτηση και στην αναγνώριση. Ταυτόχρονα μαθαίνει να ξεχωρίζει ανθρώπους, τόπους και πράγματα, επίσης να κατανοεί έννοιες όπως αιτία και αποτέλεσμα. Επιπρόσθετα, η γνωστική βοηθά στην ανάπτυξη της προσοχής, σκέψης και λογικής αιτίασης. Αυτές οι δεξιότητες βοηθούν το παιδί στη λύση προβλημάτων και αργότερα στη αφηρημένη σκέψη.
Απαραίτητη η συμβολή των γονέων με το να παρέχει στο παιδί παιχνίδια και ασχολίες ανάλογα με την ηλικία του, ενθαρρύνει την περιέργεια και τη μάθηση μέσου του παιχνιδιού. Απαραίτητο για το παιδί να διαβάζουν βιβλία μαζί και να αλλάζουν τη φωνή τους, ώστε να αναπτύξει γλωσσικές δεξιότητες για την κατανόηση του κόσμου γύρω του. Βοηθήστε το παιδί στην προσπάθειά του να λύσει ένα πρόβλημα είτε είναι παιχνίδι ή με άλλο παιδι, βοηθώντας το έτσι να αναπτύξει λογική σκέψη και δεξιότητες.
Β) Κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού
Είναι ο τρόπος με τον οποίο τα παιδί μαθαίνει να συνδιαλέγεται με τους άλλους, να δημιουργεί συγγένειες και να καταλαβαίνει κοινωνικούς νόμους και αισθήματα, αρχίζει από τη νηπιακή ηλικία και συνεχίζει στην μετέπειτα ζωή. Αρχίζει να αναπτύσσει δεξιότητες όπως επικοινωνία, εμπάθεια και επίλυση διαφορών, συνήθως μαθαίνει μέσα από το παιχνίδι να έρχεται σε επαφή με μέλη της οικογένειας και συνομιλίκους του.
Η σωστή κοινωνική ανάπτυξη βοηθά στον αυτοσεβασμό του παιδιού, την εμπιστοσύνη και την ικανότητα να ελέγχει τη συμπεριφορά του. Αναπτύσει την ικανότητα να επικοινωνεί, να συνεργάζεται και να μειράζεται πράγματα με άλλα παιδιά καθώς και μεγάλους. Αποκτα τη δυνατότητα να δημιουργεί σχέσεις με άλλους.
Μαθαίνει να αναγνωρίζει, να εξωτερικεύει τα δικά του συναισθήματα και να αναποκρίνεται στα αισθήματα των άλλων. Χτίζει την ιδέα της ατομικότητας και κατανοεί τη θέση άλλων στο κοινωνικό περιβάλλον. Μαθαίνει να ακολουθεί οδηγίες και κανόνες , να διαπραγματεύετα και να λύνει τις διαφορές του.
Για την εμπέδωση της κοινωνικής ανάπτυξης του παιδιού γονείς και δάσκαλοι ωφείλουν να βοηθήσουν το παιδί να μάθει κοινωνικές δεξιότητες αρχικά παρατηρώντας τις αντιδράσεις τους. Δίδαξέ το πως να αντιδρά σωστά αντιγράφοντας τη δική σου συμεριφορά, ενθάρρυνέ το να αναπτύξει τη συνεργασία, μοιρασιά και να παίρνει την ανάλογη σειρά.
Γ) Η συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού
Αποβλέπει στο να αναγνωρίζει, να κατανοεί, να εκφράζεται και να διαχειρίζεται συναισθήματα από την παιδική ηλικία και στην μετέπειτα ζωή. Επίσης αναπτύσσει συναισθηματική επαγρύπνηση , εμπάθεια, αυτοσυγκράτηση και την ικανότητα να δημιουργεί καλές σχέσεις. Αυτή η πορεία είναι απαραίτητη για την όλη ανάπτυξη του παιδιού, ακαδημαϊκέςεπιτυχίες και κοινωνικές δεξιότητες καθώς μαθαίνε να συνδιαλέγεται με άλλους , λύνει προβλήματα και αναπτύσσει την εμπιστοσύνη.
Αρχικα, αρχίζει να αναγνωριζει βασικά συναισθήματα όπως χαρά, ευτυχία, λύπη, θυμό, κλάμα, γέλιο όπως και άλλα συναισθηματικά δείγματα. Καθώς αναπτύσσεται καταλαβαίνει τις συναισθηματικές αιτίες και αναπτύσσει δεξιότητες ώστε να ελέγχει τα αισθήματά του. Μαθαίνει να καταλαβαίνει τα συναισθήματα των άλλων και αναπτύσσει εμπάθεια υπολογίζοντας την προοπτική των ανθρώπων. Αυτή η πορεία είναι το θεμέλιο δημιουργίας φιλίας και έρευνας άλλων κοινωνικών καταστάσεων.
Η συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού το βοηθά να αποκτήσει εμπιστοσύνη και τη δυνατότητα να δοκιμάζει νέα πράγματα και καταστάσεις, να αντιμετωπίζει νέες προκλήσεις και να αισθάνεται ασφαλές στο περιβάλλον του.
4) Σωματική ανάπτυξη του παιδιού
Είναι η ανάπτυξη στο σώμα και κινητικές δεξιότητες από τους μύες που βοηθούν στο βάδισμα, τρέξιμο και στο πήδημα καθώς επίσης πιο εύκολα να κρατά ένα μολύβι και να γράφει. Εξελίσσεται σε διαφορετικά στάδια στα πιο δύσκολα και πιο λεπτομερή. Καθώς μεγαλώνει το παιδί αποκτά σταθερότητα στις κινήσεις του και ανεξαρτησία στο τρέξιμο και στο πήδημα. Επίσης μπορεί να σταθεροποιήσει το χέρι του στη γραφή και ζωγραφική, να κρατά και να χρησιμοποιει το ψαλίδι, να κουμπώνει τα ρούχα του και να ταχτοποιεί διάφορα πράγματα.
Όπως προχωρά ο χρόνος κάνει πιο δύσκολες σωματικές δραστηριότητες όπως μικρό ποδήλατο, και παιζει με άλλα παιδια της ηλικίας του, αποκτώντας μεγαλύτερη ταχύτητα, δύναμη και συντονισμό στις κινήσεις του, οι μικροί μύες αναπτύσσονται στα χέρια και στα δάχτυλα και το παιδί αποκτά ικανότητες στη γραφή, ζωγραφική και τη χρήση κουταλιού και πηρουνιού, έχουν την ικανότητα να πετούν και να πιάνουν τη μπάλα και κάνουν παρόμοιες ενέργειες.
Οι γονείς, όπως και οι δάσκαλοι της προσχολικής ηλικίας ωφείλουν να δίνουν στο παιδί να προχωρά μόνο του στίς προσπάθειές του να πετύχει κάτι.
Συμπερασματικά θα έλεγα ότι τα πρώτα χρόνια ανάπτυξης του παιδιού είναι χρόνια ανάπτυξης όλων των δεξιοτήτων και απαιτείται προσοχή μεγάλη από τους γονείς και εκπαιδευτικούς.
Είχα την ευκαιρία σαν παιδαγωγός με ειδίκευση σε όλα τα στάδια ανάπτυξης του παιδιού να παρακολουθήσω προσχολικής ηλικίας παιδια σε δυο σχολεία που διήύθυνα στην Αμερική και κατέγραψα στην τάξη όσα αναφέρονται πιο πάνω.
Η ανάπτυξη σε όλες τις δραστηριότητες είναι γρήγορη θεαματική θα έλεγα και δεν είναι η σωματική του διάπλαση αλλά η όλη προσωπικότητα. Η έρευνα έχει καταδείξει κατα τον Eric Erikson ότι η προσωπικότητα του παιδιού αναπτύσσεται κατά 60%, μέχρι το πέμπτο έτος της ηλικίας του, οπότε εύκολα μπορεί να αντιληφθεί κανείς τη σπουδαιότητα της προσχολικής ηλικίας για μια σωστή προετοιμασία για μελλοντική ανάπτυξη του παιδιού και χρήσιμο μέλος της κοινωνίας.
Ο Δρ. Γιώργος Μελικόκης, είναι παιδαγωγός και αντιπρόεδρος της Ομοσπονδίας Ελλήνων Εκπαιδευτικών Αμερικής.
